Summarium historiae juris Romani
Jura populi Romani sunt notissima omnium artium
praeclarorum antiquitatis. Jus Romanum origo ex lege duodecim
tabularum capit. Leges duodecim tabularum (LXIIT) saeculo quinto
ante nostram aeram a decemviris editae sunt. Decemviri bene mores
majorum atque leges Solonis sciverunt. Nota est regula «mos legem
regit». Verbum «jus» de «justitia» oritur. Justitia velut aequitas
est. Celsus docet «Jus est ars boni et aequi». Jura populi Romani
divisa sunt in jus publicum et jus privatum. Jus naturale est
commune omnium hominum et animalium, jus gentium commune
omnium jure gentium fit. Cives, Latini et peregrini liberi sunt.
Libertini, qui ex servitute manumissi sunt. Jus civile ex legibus,
plebiscitis, senatusconsultis, decretis principum, responsis
jurisprudentium oritur. Praecepta juris haec sunt: honeste vivere,
neminem laedere, suum cuique tribuere. Pater historiae juris
Romani est Gajus, clarissimus jurisprudens. Institutionum juris
civilis commentarii quattuor anno MCCMXVI aperti sunt. In
«Institutionibus» Gaji legimus de fontibus juris Romani sententiis
veterum de personis, de rebus et de actionibus. Italia est patria
jurisprudentiae. Jurisprudentia Romae temporibus imperatoribus
florebat.